Robot Maatje in de autismezorg

In een drieluik dat is verschenen in ICT&health – hét kennisplatform voor zorginnovatie, digitale zorg en medische technologie – lees je achtereenvolgens over de implementatie van Maatje, de impact op cliënten en begeleiders én de juridische kaders bij het gebruik van zorgrobots in de praktijk. Via de links kun je de volledige artikelen in het tijdschrift raadplegen.

Van pilot naar implementatie

Het Regionaal Autisme Centrum startte in 2020 een kleinschalige pilot met de sociale robot Maatje om de zelfstandigheid van cliënten met autisme te vergroten. Na positieve ervaringen groeide dit uit tot een grootschalig driejarig project waarin tientallen robots werden ingezet en onderzoek werd uitgevoerd in samenwerking met Fontys Hogeschool.

Robot Maatje ondersteunt cliënten bij dagelijkse routines, zoals medicatie, afspraken en huishoudelijke taken. Door deze ondersteuning krijgen begeleiders meer ruimte voor intensieve begeleiding op sociaal-emotionele en complexe zorgvragen. De pilot en de verdere implementatie vormden de basis voor de structurele integratie van Maatje binnen het zorgproces van het RAC.

Impact van robot Maatje op cliënten en begeleiding

Het tweede artikel beschrijft de onderzoeksresultaten van het driejarige project, uitgevoerd door Ellen Janssen en collega’s van Fontys Hogeschool. Zowel cliënten als begeleiders gaven feedback via vragenlijsten en interviews.

Uit het onderzoek blijkt dat Maatje cliënten helpt bij het aanhouden van dagelijkse routines, het vergroten van zelfstandigheid en het verminderen van gevoelens van eenzaamheid. Voor begeleiders betekent dit dat zij minder tijd kwijt zijn aan routinetaken en meer aandacht kunnen besteden aan complexere thema’s zoals stressregulatie en sociaal-emotionele begeleiding. Het onderzoek laat zien dat motivatie en interesse in technologie cruciaal zijn voor het succesvol gebruik van de robot.

Juridische aspecten van Robot Maatje

Het derde artikel van de drieluik belicht de juridische kaders rond het gebruik van Robot Maatje in de zorg voor cliënten met autisme. Bij welzijnstoepassingen, zoals ondersteuning bij dagelijkse routines, is verwerking van gewone persoonsgegevens meestal toegestaan maar voor bijzondere persoonsgegevens is expliciete toestemming van de cliënt nodig.

Daarnaast wordt bekeken of Robot Maatje kan worden beschouwd als medisch hulpmiddel. Hoewel het op de eerste plaats welzijnsdoeleinden dient, kan het gebruik van de robot bij behandeling of monitoring kwalificeren als medisch doeleinde. In dat geval zijn de regels van de Medical Device Regulation (MDR) en de AI-verordening van toepassing, met aanvullende eisen voor hoogrisico AI-systemen.

Het artikel benadrukt dat zorgorganisaties hun zorgplicht moeten waarborgen door te controleren of de robot voldoet aan de MDR en AI-verordening én dat ze geen robots inzetten die hier niet aan voldoen.

Internationale interesse in Robot Maatje

Onlangs sprak de Tsjechische onderzoekster Miroslava Smolková met Bas Kamer, een cliënt en begeleidster Wiesje Dijk. Tijdens het gesprek was Smolková onder de indruk van hoe Robot Maatje wordt ingezet. In de VS verlopen dit soort projecten vaak top-down, terwijl hier gewerkt wordt vanuit de praktijkervaring van medewerkers en de behoeften van cliënten.

Het project heeft geleid tot waardevolle inzichten: technische betrouwbaarheid, praktische toepasbaarheid en begeleiding van medewerkers zijn cruciaal voor een succesvolle inzet van de robot.

Onderzoek Fontys: Robot Maatje biedt structuur en vermindert eenzaamheid

Uit onderzoek van Fontys Hogeschool, uitgevoerd door onderzoeker Ellen Janssen, blijkt dat de sociale zorgrobot Maatje voor een deel van de cliënten met autisme een duidelijke meerwaarde heeft. De robot ondersteunt bij dagelijkse routines zoals opstaan, eten, medicatie innemen en afspraken nakomen.

Door de voorspelbare manier van communiceren ervaren sommige cliënten meer structuur, minder stress en minder gevoelens van eenzaamheid. De robot vervangt daarbij geen begeleiding maar ondersteunt cliënten bij hun dagelijkse routines en kan zo het dagelijks functioneren verbeteren.